Uit de gemeente

Vier vragen die aantonen hoe stuitend slecht de gemeente weet wat werkt!

Twee jaar na mijn veelgelezen blog ‘de 7 redenen waarom de VVD tegen het experiment basisinkomen is’ word ik nog regelmatig benaderd door scholieren en studenten om te praten over het basisinkomen en het experiment ‘weten wat werkt’ – dat twee jaar na de pretentieuze lancering van D66-wethouder Everhardt nog steeds niet van start kan-. Het onderwerp leeft kennelijk en ik vind het leuk om ze mee te nemen in alle argumenten tegen deze ideeën. En met effect, want het lukt me eigenlijk altijd ze te inspireren en te overtuigen.

De genoemde D66-wethouder heeft na dat blog de naam van het experiment aangepast. – Ik suggereer hier geenszins een causaal verband-. Misschien omdat hij dacht de VVD-fractie niet tegen een experiment met die naam zou kunnen zijn. Op zichzelf een goede gedachte want inderdaad, met zo’n naam moet je als VVD-er wel enthousiast worden: weten wat werkt.

Jaarlijks gaat er 1,4 miljard euro om in de Utrechtse gemeentebegroting. XX miljoen daarvan wordt besteed aan ‘harde’ zaken zoals rood asfalt, gebouwen en verkeerslichten. En xxx miljoen besteedt de gemeente aan sociaal-maatschappelijke zaken zoals veiligheid, zorg, bijstandsuitkeringen en sociaal makelaars. Met name dat sociaal-maatschappelijke deel De komende weken gaan we daar bij de bespreking van de Voorjaarsnota uitgebreid over spreken.

De grote vraag die de VVD zich stelt, ligt in lijn met de naam van het eerder genoemde experiment: Weet de gemeente wat werkt? Nee, is het meest voor de hand liggende antwoord. Omdat er meestal geen eendimensionaal verband is tussen uitgaven en opbrengsten, maar ook omdat de gemeente zich die vraag vaak niet eens stelt.

Met vier simpele vragen zonder antwoorden is te zien hoe stuitend slecht de gemeente weet wat werkt. Ook de VVD dus. Daarom ook een idee over hoe de VVD de antwoorden wil achterhalen:

 

  1. Ondersteunt de U-pas arme Utrechters in het meedoen?

De U-pas is een – wat de VVD betreft prima – manier om mensen die moeten rondkomen van een minimuminkomen toch enigszins, in natura, tegemoet te komen in hun deelname aan het sociale en culturele leven in Utrecht. De U-pas is voor Utrechters met een gezinsinkomen van minder dan 125% van het sociaal minimum. De pas geeft vervolgens korting op bijvoorbeeld schoolgeld en sportlidmaatschap. Ook een fiets en laptop voor schoolgaande kinderen zijn ermee te betalen en krijg je korting op een film bij ’t Hoogt. De meeste arme gezinnen met kinderen hebben en gebruiken een U-pas, maar slechts 12% van de huishoudens zonder kinderen vragen een U-pas aan. Dat zou een signaal kunnen zijn dat de U-pas niet nodig is om mee te kunnen doen in Utrecht. Of dat het aanbod onvoldoende bijdraagt aan meedoen. De vraag is dan ook of de U-pas werkt. Die vraag kan de wethouder niet beantwoorden. Wel zegde hij toe om een data-analyse te doen van de gebruikers. Daarnaast is extra kwalitatief onderzoek nodig om erachter te komen of de U-pas bijdraagt aan participatie. Welk nieuwsgierig VVD-lid wil daaraan meewerken?

  1. Sluit het aanbod van jeugdzorg in de regio aan op de vraag?

Sinds de decentralisatie van de jeugdzorg in 2015 is de gemeente Utrecht verantwoordelijk voor de zorg voor de jeugd tot 18 jaar. Gedragsproblematiek, verstandelijke beperkingen, opvoedvraagstukken, thuiszorg is allemaal onderdeel van zorg voor de jeugd. Een groot deel van de vraagstukken wordt opgevangen en behandeld door de buurtteams. Soms is aanvullende zorg nodig en wordt doorverwezen naar gespecialiseerde instellingen of behandelaars. 10% van de gezinnen met kinderen in Utrecht hebben in het afgelopen jaar aangeklopt bij een van de buurtteams. Omdat de wachttijden opliepen en de caseload ook, is extra budget beschikbaar gemaakt en zijn de buurtteams uitgebreid. De wachttijden in de aanvullende zorg (aangeboden door zorginstellingen waar de gemeente een driejarige inkoopovereenkomst mee heeft gesloten) lopen ook op. Betekent dat dat er te weinig aanbod is? Dat de vraag onvoorzien is? Het antwoord op die vragen is onbekend. De VVD heeft diverse malen gevraagd om de zorgvraag en de ontwikkelingen daarin in kaart te brengen. Maar helaas is dat nog niet mogelijk gebleken: de zorg is aanbodgestuurd en er is nergens inzichtelijk welke en hoeveel zorg de Utrechtse jeugd nodig heeft. Jammer. Zeker omdat aanbod de vraag lijkt te creëren…

Samen met enkele andere gemeentes en de VNG afstemmen hoe de zorgvraag in kaart te brengen zou de VVD graag doen.

  1. Leidt de aanpak Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) tot minder overgewicht bij kinderen in Overvecht?

Ondanks een paar miljoen en veel slimme adviseurs heeft het JOGG-programma in Utrecht vooral voor tussentijdse resultaten gezorgd: water- en fruitscholen zijn daar het meest in het oog springende resultaat. Maar het percentage te dikke kinderen in Overvecht is niet gedaald. Sterker nog, het is gestegen.

De VVD vindt dat zonde van het geld. Goed dat er aandacht is voor het probleem van overgewicht en prima om daar geld aan te besteden. Maar laten we dan wel zeker weten dat het goed wordt besteed. Bijvoorbeeld door een heel programma met de schoolartsen (Jeugdgezondheidszorg) en tandartsen op te tuigen. Harten voor Sport heeft daar al duidelijk goede resultaten mee bereikt (cijfers toevoegen).

  1. Leidt 20 miljoen euro per jaar aan re-integratiegelden tot werk voor 10.000 bijstandsgerechtigden?

Het is niet de eerste keer dat ik schrijf over re-integratiegelden. Het blijft stuitend dat er elk jaar 20 miljoen euro wordt besteed aan tal van bureautjes en bedrijven die beloven iets te doen aan de werkfitheid van bijstandsgerechtigden. Uitstroom naar (betaald) werk is wat de VVD betreft de allerbelangrijkste prioriteit bij re-integratie. Natuurlijk zijn er ook ‘tussenstappen’ zoals CV- en sollicitatietraining. Maar toch, 20 miljoen voor 1000 uitstromers naar werk lijkt niet heel kosteneffectief. Zeker omdat niet bekend is welke instrumenten wel en welke niet werken. Daar gaat overigens dat eerder genoemde experiment –dat anderhalf miljoen kost- geen antwoord op geven! Een gedegen, praktijkgericht onderzoek zou hier zeker wél een antwoord op moeten kunnen geven. En dat is dan ook wat de VVD zou willen mogelijk maken. Daar is alleen nog geen meerderheid voor te vinden in de gemeenteraad.

Natuurlijk is politiek niet hetzelfde als een bedrijf leiden: de samenleving is complex en het is onmogelijk om alleen maar effectieve dingen te doen. Omdat publieke waarden ook een grote rol spelen bij het maken van politieke keuzes. Een van die publieke waarden is wat de VVD betreft ook ‘verstandig omgaan met gemeenschapsgeld’. En helaas kunnen we niet bevestigen dat Utrecht dat ook doet. Simpelweg omdat de gemeente het feitelijk niet weet. Meer en anders meten dus!