Netwerk VVD Utrecht

Kunstmatige intelligentie: een nieuw tijdperk

Even een terugblik

Eerst nog even terugkijken op de ontwikkelingen van de afgelopen tijd. De mens heeft haar spierkracht eerst gerobotiseerd. Kijk maar naar de productielijn van bijvoorbeeld een autofabrikant. Daar staan enorme machines die het zware werk voor de mens wegnemen. Daarna is de mens ook gestart met haar hersenen te robotiseren. We hebben software ontwikkeld die beter dan de mens in staat is om te rekenen, kijk maar naar Excel, of om informatie te onthouden. Nu kan software ook sneller dan de mens informatie doorzoeken, combineren en adviseren. Kijk maar webwinkels als Amazon waarin jij een suggestie krijgt voor nieuwe producten, aangepast aan jouw interesses. Ook IBM heeft haar supercomputer Watson die bijvoorbeeld dokters kan ondersteunen in hun besluitvorming en advies aan patiënten. De diagnose van dit soort supercomputers is beter en nauwkeuriger dan dat van de mens; straks geeft jouw dokter jou een diagnose en stel jij aan de dokter de vraag wat de diagnose van Watson is.

In 1996 werd de beste schaker ter wereld, Kasparov, verslagen door een computer (Deep Blue van IBM). Deze computer was in staat om alle mogelijke zetten en de kansberekening van elke zet, en daarmee de kans van mogelijke zetten van de tegenstander zo snel te berekenen, dat dit het menselijk brein te boven ging. In 2011 won de supercomputer Watson het Amerikaanse TV-spel Jeopardy waarin binnen enkele seconden een vraag aan een antwoord gelinkt moet worden. Watson was in staat om niet alleen binnen deze enkele seconden het juiste ‘antwoord’ op te zoeken, maar ook om informatie te interpreteren en ironie en raadsels te kunnen herkennen. In 2016 versloeg de computer AlphaGo wereldkampioen Lee Sedol bij het spel Go. Go is een Chinees spel dat complexer is dan schaken, omdat er ontelbaar mogelijke stellingen zijn. Hierdoor moeten spelers vaak op hun intuïtie vertrouwen. Deze overwinning was verrassend, omdat de computer hier een creatieve zet op het bord deed die tegen de menselijke intuïtie inging: de computer kwam zelf met een zet die nooit eerder gedaan was en ging daarmee voorbij duizenden jaren menselijke ervaring.

Computers zijn nu dus al beter dan het menselijk lichaam wat spierkracht, maar ook wat betreft precisie. Denk maar aan een robot die een chirurg bij een operatie ondersteunt: een robot trilt niet. Ook zijn computers beter in belangrijke onderdelen van denken dan het menselijk brein, zoals rekenen en onthouden van informatie.

Waar staat Kunstmatige Intelligentie nu?

Nu is kunstmatige intelligentie al zover dat zij gezichten kan herkennen (kijk maar naar social media), kleuren kan herkennen (kijk maar naar apparaten die M&M’s op basis van kleuren kunnen sorteren) en vreemde talen kan vertalen (kijk maar naar Google Translate). Er zijn nu al apps die je hetgeen je inspreekt meteen in een andere taal uitspreken. Op militair gebied zijn er drones die je alleen maar een doel hoeft op te geven, en die zelf naar het doel vliegen en daar een raket of bom op afschieten. Deze hoeven niet op afstand bestuurd te worden, maar vinden hun eigen weg. In diverse Amerikaanse steden rijden nu al zelfrijdende auto’s om deze te testen in een ‘echte omgeving’. Uiteindelijk zullen zelfrijdende auto’s beter in staat zijn om auto te rijden dan mensen: het menselijk falen waardoor ongelukken gebeuren wordt nagenoeg geëlimineerd. En dit gaat alleen maar verder. 

What’s next?

Hoe snel de ontwikkeling van Kunstmatige Intelligentie (KI) gaat, daar verschillen de meningen over. Er zijn de ontkenners die zeggen dat het niet zo snel zal gebeuren, of dat het computers/robots nooit beter/slimmer worden dan de mens. Er mensen die zeggen dat het zo snel gaat, dat de komende jaren computers/robots op elk vlak beter/slimmer zijn mensen, en dus ook creatiever. Sommigen zeggen dit omdat ze er enthousiast over zijn, en sommigen zeggen dit omdat ze er bang voor zijn. En is ook nog de grote groep mensen met veel KI-wetenschappers die zeggen dat de ontwikkeling snel gaat, maar niet dat binnen enkele jaren computers/robots de mens hebben vervangen. Deze groep geeft ook aan dat vooral zelflerende systemen ervoor zorgen dat software zichtzelf steeds verder verbeterd en daardoor zich beter en sneller kan ontwikkelen dan als de mens dat doet. Dat betekent ook dat je koelkast straks zelf ziet wat er in het apparaat staat, en aan de hand van recepten die je hebt gegoogled en daarmee jouw voorkeuren en aan de hand van je agenda (heb je eetafspraken of eet je thuis) alvast boodschappen besteld bij je online supermarkt. Je hoeft zelf niets meer te regelen. Handig, maar je hebt ook minder invloed. De vraag is of je deze invloed wel wilt hebben, of dat je het prima vindt dat een computer voor jou dit uitvoert.

En wat heeft dit nu te maken met politiek?

Nou, alles. Technologisch ontwikkelingen die zo’n grote impact hebben op de samenleving, zorgen ervoor dat deze samenleving anders wordt. Banen verdwijnen, en er zullen ongetwijfeld nieuwe banen voor terugkomen. De manier van oorlog voeren veranderd: stel dat KI zelf een doel kiest (op basis van impact bij de vijand en zo min mogelijk burgerslachtoffers) en een drone de lucht in stuurt om dit doel te bestoken. Moet daar een menselijk akkoord voor de aanval tussen zitten? En bij een atoombom? In Hiroshima heb ik gezien wat de gevolgen van een atoombom op een samenleving is. Ook bij de politie en veiligheidsdiensten kunnen bijvoorbeeld camera’s met gezichtsherkenning en data analytics nu al beter helpen met het opsporen van criminelen. Maar wat als een robot agent jou staande houdt, omdat je door rood loopt? En hoe zit het met de privacy van jouw gegevens, ook in je eigen huis? En hoe zit het als een zelfrijdende auto toch een ongeluk veroorzaakt? Wie is er dan verantwoordelijk? De robot (zelfrijdende auto), de eigenaar, of de passagier van de zelfrijdende Uber-taxi? Hoe ziet een verzekering er dan uit? Wie, wat en hoe wordt er verzekerd? Ook voor een gemeente komen er vraagstukken over het toelaten van zelfrijdende auto’s om deze te testen. Maar ook over het inzetten van robots voor surveillance op straat. Het begint bij het erkennen dat Kunstmatige Intelligentie grote impact op de samenleving zal hebben, dan dat beleidsmakers, juristen, filosofen, maar zeker politici hierover moeten nadenken: niet alleen wat de impact is, maar vooral ook hoe zij tegen de veranderende samenleving aan kijken en wat hun standpunten hierover zijn. En dat betekent ook discussie in een politiek partij hierover. 

Ik ben voorstander van het faciliteren van technologische ontwikkelingen vanuit de overheid, maar we zullen met z’n allen ook moeten blijven nadenken wat de ethische gevolgen zijn: tot waar willen we robot laten gaan, en willen we altijd een noodknop inbouwen die de mens kan indrukken als het doel van de robot niet gelijk is met dat van de mens. Kortom, tijd voor een discussie hierover!

Martijn van Dalen